Vijf werktekeningen voor het Dalton Den Haag

Dagelijks staan de leerlingen en de docenten van het Dalton Den Haag, een openbare school voor Gymnasium, Athenaneum en Havo, oog in oog in de hal met een groot wandmozaïek van de in Leeuwarden geboren kunstenaar Antoon Molkenboer. Dit  monumentale stuk verbeeldt de zon en was oorspronkelijk bestemd voor de wereldtentoonstelling in New York van 1939.

Het mozaïek is aangebracht in de fraai gelegen school aan de Aronskelkweg. Het gebouw werd ontworpen en uitgevoerd door de Haagse architecten C. Brandes en D. van der Zwart in de crisisjaren 1929-1933 en staat sinds 1994 op de Monumentenlijst. Voordat men de ruime hal betreedt, passeert de bezoeker het voorportaal waar vijf glas-in-lood ramen te bewonderen zijn van de van origine Limburgse kunstenaar Paul Kromjong (1903-1979). Deze werden in 1951 geplaatst ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de school. 

Bij het standplaatsregistratieproject in het Gemeentemuseum stuitten de medewerksters op vijf werktekeningen van Kromjongs ramen. Kartons, werktekeningen en ontwerpen voor glas- in-lood zijn vrij zeldzaam. Het was immers werkmateriaal en werd veelal na de totstandkoming van een project vernietigd. Des te verrassender is het dat de vijf tekeningen in vrij goede staat bewaard zijn gebleven. Ze zijn zeer decoratief, kleurrijk en vrijwel alle één op één met de originelen. De werken hebben een afmeting van ca. 145 bij 63 cm.

De voorstelling bestaat uit vijf delen en verbeelden de onderwerpen sport, biologie, studeren,   muziek en dans. De voorstellingen zijn geabstraheerd en opgebouwd uit kleine stukken gekleurd glas van verschillende grootte en vorm gevat in dunne loodstrips. Onbekend is op welk atelier de ramen zijn uitgevoerd. In het overzichtswerk Glas in lood in Nederland 1817 – 1968 wordt verwezen naar een Italiaanse inspiratiebron van Kromjong. De ramen doen  denken aan de dynamische en kleurrijke kubistisch-futuristische werken van Gino Severini  (1883-1966). 

Gino Severini, Mare = Ballerina, 1914, Peggy Guggenheim Collection, Venetië

Paul Kromjong kreeg op de lagere school al tekenlessen. Direct na het verlaten van school ging hij op jonge leeftijd werken op een bank en volgde in de avonduren lessen aan de Middelbare Kunstnijverheidsschool. Toen zijn werkgever hem in 1929 had overgeplaatst naar Amsterdam, deelde hij daar een atelier met enkele bevriende Limburgse kunstenaars. In 1935 verhuisde hij naar Den Haag. Kromjong bleef werken op de bank en nam in de avonduren les in modeltekenen aan de Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Ook volgde hij lessen aan de Eerste Nederlandsche Vrije Studio. Sedert 1942 was hij `vrij’ man’; zijn werk bij de bank had hij beïndigd. In 1949 kreeg Kromjong een aanstelling als docent modeltekenen en monumentaal ontwerpen aan de Haagse Academie (tot 1969).

portret Paul Kromjong (bron: www.rogerarts.com)

De belangstelling voor het monumentaal ontwerpen van Kromjong uitte zich in het maken van onder andere wandschilderingen, mozaïeken  en tegeltableaus. Het ontwerp voor de glas-in-lood ramen in het Dalton Den Haag was één van zijn eerste projecten.Het Gemeentemuseum is geen onbekende voor Kromjong. In 1937 waren vijf schilderijen van zijn hand te zien op de groepstentoonstelling Hedendaagsche Limburgsche Kunst. In 1940 was er ook werk van hem te zien in het museum.

Het Dalton Den Haag is een zogeheten `Cultuurprofielschool’, er is veel tijd ingeroosterd voor culturele, creatieve en kunstzinnige vorming. Leerlingen van het Dalton bezoeken regelmatig het Gemeentemuseum om tentoonstellingen te bekijken of om mee te doen aan workshops. Zij en hun docenten zijn van harte welkom in de studiezaal van het museum om eens een blik te werken op de tekeningen van Kromjong, wiens glas-in-lood ramen zij vrijwel dagelijks passeren. 

foto Gemeentearchief Den Haag: foto van Friezer-Stokvis, Paul Kromjong staat geheel rechts (bij het raam).

Tekst: Carina Greven

Foto’s: Janneke Maiburg

Literatuur:

M. Dickhaut en M. Beks, Hedendaagsche Limburgsche Kunst Haags Gemeentemuseum 1937. Retrospectie & reconstructie 1999, Stichting Historische Reeks, Maastricht 1999, p. 145-147.  

 J. Fritz-Jobse, `Paul Kromjong’, in C. Blotkamp e.a., Een nieuwe synthese. Geometrisch-abstracte kunst in Nederland 1945-1969, ’s-Gravenhage, p. 201-203, zie ook p. 59.

 C. Hoogveld e.a., Glas-in-lood in Nederland 1817-1968, p. 269-270 (J. Fritz-Jobse).

 Van de Spek, Onze glas in lood ramen, schoolkrant 1951.